Diablo and StalaMuerte at the Juste Debout 2018 final
© Little Shao/Red Bull Content Pool

Bài viết này thuộc series BadVibes Battle Vol. 5, nơi tổng hợp lại nghiên cứu của cá nhân Tiểu Phương kết hợp với những gì bạn đã trải nghiệm sau sự kiện lễ hội hip-hop quốc tế được tổ chức tại Bangkok, Thái Lan, tháng 10/2026.

Disclaimer: Nội dung được trình bày là ý kiến cá nhân cũng như sự nghiên cứu hạn chế do mình thực hiện, chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót. Tác giả rất hoan nghênh những ý kiến đóng góp tích cực để bài viết được hoàn thiện hơn.

“When people think about France, they think that we have privilege. But I tell you, in some parts of France we don’t have the privilege. The only privilege we have? Maybe the passport. Apart from that, no. We don’t have the privilege.”

— Spider (LegionX) trong phiên Panel Discussion, BadVibes Battle Vol. 5 “Rooted: How Does Hip-Hop Translate Across Culture?”

(”Khi mọi người nghĩ về nước Pháp, họ thường nghĩ rằng chúng tôi có đặc quyền. Nhưng tôi nói với các bạn, ở một số vùng của Pháp, chúng tôi không có đặc quyền đó. Đặc quyền duy nhất chúng tôi có? Có lẽ là hộ chiếu. Ngoài ra thì không. Chúng tôi không có đặc quyền nào khác.”)

---

Nếu như bạn tìm thấy nội dung này, khả năng cao bạn là một dancer, hoặc là một người đã từng có dịp chứng kiến sự xuất sắc của các vũ công Pháp. Sau một thời gian được tiếp xúc và tìm hiểu, câu hỏi này đã hiện lên trong đầu mình nhiều lần: Tại sao nghệ sĩ Pháp, cụ thể hơn là các vũ công Pháp, lại có thể xuất sắc và thành công đến vậy?

Cũng cùng là một bộ môn, nhưng ở một số nơi nó lại có điều kiện để ươm mầm nên những cá nhân và cộng đồng xuất chúng. Thông qua việc tìm hiểu lý do tại sao, Tiểu Phương mong rằng chúng ta có thể có thêm kiến thức, đúc kết ra những bài học cho mình, có những hành động để tìm cách hướng bản thân mình đến với level cao hơn ấy.

Lịch sử

Sau năm 1945, Pháp cần có một lực lượng lao động hùng hậu để hỗ trợ các nền công nghiệp sau chiến tranh. Giải pháp của chính phủ khi ấy là đưa người lao động từ các quốc gia thuộc địa trước đó, đa phần từ Bắc Phi, vùng cận Sahara, và vùng Caribbean.

Tuy nhiên, những người lao động nhập cư này thường xuyên phải đối mặt với nhiều bất công mang tính hệ thống. Họ được đưa vào các khu nhà ở tồi tàn gần ngoại ô các trung tâm thành phố – những nơi này được gọi là các khu banlieues.

Những khu này ban đầu được thiết kế vào những năm 1950 và 1960 như là biểu tượng của tiến bộ xã hội cho tầng lớp trung lưu, nhưng không lâu sau đó thì chúng nhanh chóng xuống cấp do bị cô lập, thiếu cơ sở hạ tầng và các tiện ích sống cơ bản. Khi tầng lớp trung lưu rời đi, những lao động nhập cư tầng lớp thấp thay thế nơi đây. Tới những năm 1980, những khu banlieues xung quanh Paris (như Saint-Denis và Sarcelles), Lyon, hay Marseille đã trở thành điểm nóng khi bị tước đoạt các quyền lợi kinh tế, tỉ lệ thất nghiệp cao, và là khu vực cảnh sát thực thi các biện pháp kiểm soát cứng rắn bằng vũ lực.

Sự du nhập của Hip-Hop tại Pháp

Văn hoá hip-hop du nhập vào Pháp từ những năm đầu 1980s.

Một khoảnh khắc bước ngoặt đã xảy ra vào năm 1982 khi nhóm Rock Steady Crew từ New York đi lưu diễn tới Pháp. Tuy nhiên, phong trào này thực sự bùng nổ khắp nước Pháp vào năm 1984 với việc ra mắt H.I.P.-H.O.P., một chương trình truyền hình cực kỳ thành công do Sidney dẫn chương trình. Chương trình này đã khiến cho những đám đông thanh niên đầy nhiệt huyết đổ ra đường phố, vỉa hè và quảng trường công cộng để tập luyện thứ được gọi là “smurfing”.

Khác với các quốc gia như Đức, nơi những người tập luyện hip-hop ban đầu thường xuất thân từ tầng lớp trung lưu, street dance ở Pháp nảy mầm gần như chỉ trong môi trường nhập cư, thu nhập thấp của các banlieues. Các framework xã hội học cho thấy sự thất bại kinh niên ở trường học, sự phân biệt đối xử mang tính hệ thống trên thị trường lao động và các chính sách đối nội thù địch đã tạo ra một cảm giác xấu hổ và vô hình sâu sắc cho những thanh niên này. Hip-hop đóng vai trò như một đấu trường quan trọng để điều chỉnh cảm xúc, phản kháng xã hội và xây dựng bản sắc.

Nhảy múa đã trở thành không gian nơi thanh niên yếu thế có thể đảo ngược những kỳ thị xã hội, biến những “bất lợi” về địa lý và sắc tộc của họ thành những huy hiệu tự hào. Street dance đóng vai trò như một sự biểu đạt phi ngôn ngữ về sự bất mãn chống lại một môi trường được đánh dấu bởi sự căng thẳng với cảnh sát và sự bỏ mặc của xã hội. Điển hình nhất là cuộc nổi dậy năm 2005 chứng kiến những cuộc đụng độ lớn giữa thanh niên và cảnh sát, dẫn đến tình trạng khẩn cấp đã nhấn mạnh sự tức giận ăn sâu và nhu cầu đòi công lý trong các cộng đồng này.

Mình nghĩ đây là gốc rễ của điều làm nên màu sắc có phần cuồng nộ của hip-hop nói riêng và nhảy múa ở Pháp nói chung.

Như Kader Attou, người sáng lập công ty khiêu vũ tiên phong Accrorap, đã lưu ý, động lực ban đầu của anh chỉ đơn giản là “la rage pour danser” (sự cuồng nộ để nhảy). Sự “hoang dã” được quan sát thấy ở các vũ công Pháp là sự vật chất hóa của quá trình sinh tồn trong một môi trường thù địch; đó là sự thể hiện sự thống trị, sức kiên cường và nhu cầu cấp thiết về việc chiếm lĩnh không gian.

Điều này được bộc lộ ra qua phong cách bounce hung hăng, những cú đánh mạnh và các chiến thuật thi đấu mang tính đối đầu.

Di sản lịch sử của vẻ đẹp nam tính Pháp

Trong khi những đấu tranh chính trị xã hội ở các banlieues cung cấp nhiên liệu cảm xúc, thì sự thành thạo kỹ thuật phi thường và sự chấp nhận văn hóa rộng rãi đối với các nam vũ công ở Pháp được hỗ trợ bởi một tiền lệ lịch sử lâu đời hơn nhiều.

Nguồn gốc của nghệ thuật múa nam ở Pháp như một hình thức nghệ thuật được thể chế hóa, chính thức hóa bắt nguồn từ thế kỷ 17 dưới triều đại Vua Louis XIV. Vị quốc vương này, một vũ công tài ba được mệnh danh là “Vua Mặt Trời” sau màn trình diễn của ông trong Ballet de la Nuit năm 1653, đã thành lập Académie Royale de Danse (Học viện Khiêu vũ Hoàng gia) vào năm 1661. Trong thời kỳ này, múa ba lê cung đình gần như là một lĩnh vực dành riêng cho nam giới, thiết lập một từ vựng chuyển động nghiêm ngặt dựa trên nghi thức quý tộc, tư thế võ thuật và kỹ năng điêu luyện của điền kinh.

Tính thẩm mỹ cổ điển của Pháp này, la danse noble (điệu nhảy quý tộc), đòi hỏi tư thế vươn thẳng, tầm vóc anh hùng và sự cân bằng năng động giữa sức mạnh và sự tinh tế đầy chất thơ. Khi ballet phát triển qua thế kỷ 18 và 19, được dẫn dắt bởi những bậc thầy như Jean-Georges Noverre, người ủng hộ tự do biểu cảm và kể chuyện kịch tính thay vì chỉ là sự điêu luyện máy móc, nam vũ công Pháp đã được củng cố như một vận động viên chuyên nghiệp và một nghệ sĩ biểu cảm.

Mặc dù các vũ công street dance đương đại hoạt động trong một hệ hình thẩm mỹ hoàn toàn khác, họ vô thức kế thừa một khuôn khổ văn hóa quốc gia tôn trọng sâu sắc múa nam như một sự theo đuổi hợp pháp, mạnh mẽ và điêu luyện.

Trong nhiều nền văn hóa, múa nam thường phải chống lại những kỳ thị về sự nữ tính; ở Pháp, ký ức văn hóa về nam vũ công như một biểu tượng của sức mạnh và vẻ đẹp thể thao lộng lẫy cung cấp một mảnh đất màu mỡ cho những nam thanh niên theo đuổi nghiệp nhảy với sự nghiêm túc.

Sự Ngoại lệ của Pháp: Thể chế hóa và “Nghệ thuật hóa”

Yếu tố quan trọng nhất phân biệt hệ sinh thái street dance của Pháp so với ở Mỹ hay Châu Á là mức độ can thiệp và trợ cấp chưa từng có của nhà nước.

Năng lượng thô ráp của hip-hop Pháp bắt nguồn từ cuộc đấu tranh xã hội, nhưng khả năng thực thi kỹ thuật cao và sự thống trị toàn cầu của nó lại là kết quả trực tiếp từ mô hình bảo trợ nhà nước độc đáo của Pháp.

Quá trình Nghệ thuật hóa (Artification)

Các nhà xã hội học như Roberta Shapiro và Hugues Bazin đã ghi chép sâu rộng về sự “nghệ thuật hóa” (artification) của breakdance ở Pháp – quá trình năng động mà qua đó một hoạt động đường phố ngầm, yếu thế được chuyển đổi thành một hình thức nghệ thuật được công nhận hợp pháp.

Vào cuối những năm 1980 và đầu những năm 1990, các nhân viên xã hội và nhà giáo dục tại các banlieues đã nhận ra lợi ích xã hội của hip-hop. Tìm cách hướng năng lượng của thanh niên địa phương ra khỏi tệ nạn và thúc đẩy sự gắn kết xã hội, những nhân viên văn hóa này đã cung cấp quyền truy cập vào các phòng tập thể dục của thành phố, các trung tâm cộng đồng và nguồn tài trợ khiêm tốn. Sáng kiến này được hỗ trợ mạnh mẽ bởi các hoạt động cộng đồng được gọi là associations (hiệp hội) – các tổ chức phi lợi nhuận cho phép các vũ công đạt được tư cách pháp nhân, đăng ký bảo hiểm và quản lý các khoản trợ cấp của thành phố.

Sự hỗ trợ của địa phương này nhanh chóng phát triển thành sự hậu thuẫn khổng lồ của nhà nước. Bộ Văn hóa Pháp và các thành phố tự trị địa phương, đặc biệt sau những thay đổi chính trị năm 1981 giúp củng cố các chính sách văn hóa của nhà nước phúc lợi, đã bắt đầu trợ cấp cho các công ty nhảy hip-hop ở quy mô lớn.

Đến giữa những năm 1990, hàng chục công ty nhảy hip-hop chuyên nghiệp đã sản xuất các vở ballet sân khấu với ngân sách lớn trên các sân khấu chính thống. Đến năm 2015, Centre National de la Danse (Trung tâm Khiêu vũ Quốc gia) ghi nhận 70 công ty nhảy hip-hop chuyên nghiệp nhận được quỹ tài trợ công, chiếm 13% tổng số các nhóm nhảy chuyên nghiệp được trợ cấp trong cả nước.

Chế độ Intermittent du Spectacle

Mạch máu nuôi dưỡng sự xuất sắc nghệ thuật này là hệ thống intermittent du spectacle. Chế độ bảo hiểm thất nghiệp do nhà nước hậu thuẫn này được thiết kế dành riêng cho các nghệ sĩ và kỹ thuật viên trong ngành giải trí.

Theo chế độ này, nếu một vũ công tích lũy đủ 507 giờ làm việc chuyên nghiệp có khai báo trong khoảng thời gian 12 tháng, họ có quyền nhận trợ cấp thất nghiệp từ France Travail (Cơ quan Việc làm Pháp) trong thời gian không có việc làm. Điều này cung cấp một mạng lưới an toàn tài chính quan trọng, làm thay đổi cơ bản sản phẩm nghệ thuật của các vũ công.

Ở nhiều thị trường toàn cầu khác, các vũ công nhảy đường phố phải làm các công việc phụ ngoài việc nhảy để tồn tại, hoặc họ phải “thanh lọc” hóa và thương mại hóa nghiêm trọng các chuyển động của mình để có được việc làm dưới vai trò vũ công phụ họa (backup dancer) trong ngành công nghiệp nhạc pop.

Ở Pháp, tình trạng intermittent cho phép các vũ công cống hiến toàn bộ sức lực cho nghề nghiệp của họ. Họ có sự xa xỉ về mặt tài chính để tập luyện tám giờ mỗi ngày trong một cypher (vòng nhảy), rèn giũa tỉ mỉ khả năng freestyle của mình. Sự đảm bảo tài chính này nghịch lý thay lại bảo vệ cho tính thẩm mỹ “thô ráp” và “hoang dã”; các vũ công Pháp không cần phải pha loãng phong cách hung hãn, phức tạp và mang tính thử nghiệm của họ để thu hút các nghệ sĩ thương mại chính thống, bởi vì thu nhập cơ bản của họ được nhà nước đảm bảo thông qua các buổi biểu diễn sân khấu, các lễ hội do nhà nước tài trợ và việc giảng dạy.

Các trung tâm giao thoa văn hoá tại Pháp

Cam kết của nhà nước Pháp đối với văn hóa đô thị được vật chất hóa thêm vào cơ sở hạ tầng vật chất dành cho các vũ công đường phố. Paris và các khu vực lân cận tự hào có các cơ sở đẳng cấp thế giới dành riêng cho việc bảo tồn, đào tạo và phát triển hip-hop, đóng vai trò như những lò ấp ủ cho các phong cách bùng nổ được thấy trên sân khấu thế giới.

Hub Văn Hóa	Vị trí	Bối cảnh Lịch sử & Chức năng	Tác động đến Thẩm mỹ Nhảy
Salle Paco Rabanne	Quận 10, Paris	Ban đầu là một gác xép được nhà thiết kế thời trang Paco Rabanne mua lại để trình diễn thời trang. Năm 1984, Rabanne mở không gian này cho các vũ công gốc Phi và các nhóm hip-hop sơ khai như Aktuel Force.	Đóng vai trò là sân tập luyện trong nhà quan trọng đầu tiên, hợp pháp hóa nghệ thuật này từ sớm thông qua sự bảo trợ của một biểu tượng thời trang.
Le Centquatre (104)	Quận 19, Paris	Một địa điểm tang lễ cũ của thành phố được cải tạo vào năm 2008 thành một trung tâm văn hóa và nghệ thuật đương đại khổng lồ rộng 39.000 mét vuông.	Phục vụ như một sân tập miễn phí, mở cửa tự do. Các sảnh công cộng rộng lớn cho phép hàng trăm vũ công (b-boy, house, krump, electro) tập luyện hàng ngày, thúc đẩy sự giao thoa phong cách mạnh mẽ và văn hóa cypher ngầm phát triển mạnh.
La Place	Les Halles, Paris	Khai trương năm 2016 trong Canopée des Halles, đây là cơ sở văn hóa đầu tiên của Pháp dành hoàn toàn cho hip-hop, nổi bật với 1.400 m² phòng tập nhảy và phòng hòa nhạc.	Hợp pháp hóa văn hóa cypher ngầm mang tính lịch sử tại ga tàu điện ngầm Les Halles. Nơi đây tổ chức các sự kiện lớn, các đợt tuyển chọn nghệ sĩ mới nổi và hoạt động như một mạng lưới kết nối của ngành hip-hop.
Trung tâm Biên đạo Quốc gia (Centre Chorégraphique National – CCN)	Toàn quốc (VD: La Rochelle, Créteil, Rennes)	Các tổ chức tài trợ của nhà nước ưu tú dành cho việc sáng tạo vũ đạo. Kể từ năm 2008, một số trung tâm đã được dẫn dắt bởi các biên đạo múa hip-hop (Kader Attou, Mourad Merzouki, Ousmane Sy/FAIR[E]).	Làm mờ ranh giới giữa nghệ thuật hàn lâm và nhảy đường phố. Cung cấp ngân sách sản xuất khổng lồ, hỗ trợ kịch bản và khả năng lưu diễn quốc tế cho các nghệ sĩ hip-hop, củng cố tính chính thống trên sân khấu.

Các không gian như Le Centquatre rất quan trọng đối với sự phát triển sự “hoang dã” quan sát thấy ở các vũ công Pháp. Bởi vì những không gian này mở cửa cho nhiều bộ môn khác nhau, chúng hoạt động như những phòng thí nghiệm thời hiện đại, nơi các vũ công liên tục thách thức lẫn nhau.

Sự gần gũi về mặt vật lý này khuyến khích sự pha trộn phong cách rộng lớn. Ví dụ, sự xuất hiện của Electro Dance (còn gọi là Tecktonik) vào đầu những năm 2000 ở khu vực ngoại ô phía nam Paris (cụ thể là hộp đêm Metropolis) đã giới thiệu một phong cách cuồng nhiệt dựa trên nhạc techno nhịp độ nhanh, ưu tiên các chuyển động cánh tay phức tạp, tốc độ cao và các khái niệm “bàn tay dẫn dắt”. Mặc dù thương hiệu Tecktonik đã trải qua sự bùng nổ thương mại rồi lụi tàn nhanh chóng, nhưng sự tập trung cao độ vào việc kiểm soát cánh tay của nó đã chảy vào cộng đồng street dance nói chung.

Một vũ công hip-hop Pháp khi tập luyện bên cạnh một vũ công electro, một vũ công krump, và một vũ công house sẽ tự nhiên tiếp thu và lấy cảm hứng từ những phong cách đa dạng khác với anh/ cô ấy. Kết quả là một vũ công có thể kết hợp sử dụng những cú vung tay dữ dội của krump, các hand flow hình học phức tạp của electro, hay kỹ thuật chân (footwork) lệch nhịp của house vào trong cách họ chuyển động.

Tính hợp pháp kép giữa Đường phố và Sân khấu

Vũ công Pháp hiện đại hoạt động theo một khái niệm xã hội học được Hugues Bazin xác định là “tính hợp pháp kép” (double legitimacy). Để thực sự được tôn trọng trong hệ sinh thái của Pháp, một vũ công phải chứng minh được giá trị và sự thống trị của họ ở hai đấu trường có tính khác biệt cao: sân khấu kịch bản được thể chế hóa và các trận battle của giới underground.

Cuộc chinh phục nghệ thuật hàn lâm

Việc sân khấu hóa hip-hop đòi hỏi thể lực, khả năng kể chuyện và nhận thức về không gian vượt xa những đợt bùng nổ ngắn của một hiệp đấu battle.

Các biên đạo múa như Kader Attou (Công ty Accrorap) và Mourad Merzouki (Công ty Käfig) đã tiên phong trong không gian này vào những năm 1990, chứng minh rằng nhảy đường phố có thể duy trì được các vở ballet dài trọn vẹn. Attou, người trở thành biên đạo múa hip-hop đầu tiên chỉ đạo Trung tâm Biên đạo Quốc gia (CCN) tại La Rochelle vào năm 2008, sử dụng nhào lộn, breakdance và các ảnh hưởng đương đại để tạo ra các tác phẩm đậm chất thơ như The Roots và Prélude. Merzouki pha trộn hip-hop với nghệ thuật xiếc, võ thuật và nhạc sống, đẩy ranh giới của thể loại này.

Quỹ đạo sân khấu này đạt đến một đỉnh cao lịch sử, làm thay đổi hệ hình vào năm 2019. Bintou Dembélé, một nhân vật tiên phong trong street dance Pháp và là người sáng lập công ty Rualité, được đạo diễn Clément Cogitore ủy thác biên đạo vở opera-ballet thời kỳ Baroque từ năm 1735 của Jean-Philippe Rameau mang tên Les Indes Galantes tại Opéra Bastille (Nhà hát Opera Paris). Dembélé đã đưa 29 vũ công street dance thể hiện krump, waacking, flexing, popping, và hip-hop, đi kèm với dàn nhạc baroque chơi trực tiếp dưới sự chỉ huy của Leonardo García Alarcón lên sân khấu opera.

Đây cũng chính là tác phẩm mà quá trình làm ra nó đã được làm thành một bộ phim tài liệu mà mình đã có cơ hội thưởng thức trong khuôn khổ của giải đấu BadVibes 5, tại Trung tâm Văn hoá Pháp ở Bangkok.

Được các nhà phê bình mô tả là “sáu phút thăng hoa” nơi street dance tràn vào thánh đường opera, sự hợp nhất của âm nhạc baroque thế kỷ 18 với sự giải phóng cảm xúc hung hãn của krump đã làm rung động người xem sâu sắc. Nó tượng trưng cho sự xác thực thể chế cao nhất nơi những người yếu thế sử dụng vốn từ vựng đường phố thô ráp của mình để thể hiện những câu chuyện phức tạp về cảm xúc và lịch sử về bản sắc, sự phản kháng và tự do.

Bảo tồn “uy tín đường phố”

Tuy nhiên, một vũ công Pháp chỉ biểu diễn tại các nhà hát được trợ cấp sẽ có nguy cơ đánh mất “uy tín đường phố” của họ và bị các đồng nghiệp xem là đã bị “thanh lọc” hoặc đồng hóa. Để duy trì sự sắc bén của mình, các vũ công phải tích cực tham gia vào một hệ sinh thái battle cạnh tranh tàn nhẫn.

Tâm điểm của văn hóa battle toàn cầu này là Juste Debout. Được thành lập vào năm 2002 bởi vũ công và biên đạo múa người Pháp gốc Cameroon Bruce Ykanji, Juste Debout ra đời đặc biệt để tôn vinh các điệu nhảy hip-hop “đứng” (popping, locking, house và new style hip-hop) vào thời điểm mà breakdance tập trung dưới sàn đang thống trị văn hóa. Triết lý của Ykanji đã ăn sâu vào sân chơi Pháp. Ông nhấn mạnh justesse (sự chính xác), tư thế đứng hiên ngang đầy kiêu hãnh và tính độc bản, thể hiện rõ ràng sự khinh miệt đối với kẻ bắt chước người khác hoặc thiếu cá tính riêng.

Đáng chú ý, Ykanji xem Juste Debout không chỉ đơn thuần là một cuộc đấu, mà là một “jam” hoặc một cuộc giao lưu quốc tế (rencontre). Với vòng chung kết thế giới lấp đầy nhà thi đấu Accor Arena 16.000 chỗ ngồi ở Paris, sự kiện này buộc các vũ công phải duy trì bản năng ứng biến freestyle của họ, tính cảm nhạc sâu sắc, và năng lượng chiến đấu trong khi tương tác với một lượng lớn khán giả quốc tế.

Trong những năm gần đây, một loạt các giải đấu lớn nhỏ ở sân chơi châu Âu và thế giới cũng là những sân chơi nuôi dưỡng và nâng cao kỹ năng cho các vũ công. Các thể thức thi đấu đa dạng cũng cổ vũ thêm cho yếu tố “phòng thí nghiệm” (lab) của điệu nhảy, buộc các nghệ sĩ với phong cách đa dạng phải liên tục sáng tạo dưới áp lực cao. Các tiêu chí chấm điểm bên cạnh sức hút cá nhân còn xét sự đồng bộ tập thể, đòi hỏi các cá nhân phải nhảy cùng nhau thay vì chỉ nhảy cạnh nhau.

Chính sự dao động liên tục giữa hai thế giới này – kỷ luật kịch bản của nhà hát được trợ cấp và sự hung hãn không tô vẽ của các trận battle – đã rèn giũa thẩm mỹ Pháp. “Sự hoang dã” mà chúng ta thấy ở dancer Pháp, theo mình, về cơ bản là bản năng sinh tồn và sự hung hãn tự phát của trận battle được thực thi với khả năng kiểm soát cơ bắp và nhận thức về không gian học được trong nhà hát.

Những nhóm nhảy tiêu biểu

Các tập thể vũ công của Pháp nổi tiếng toàn cầu, điển hình như LDDLM, Justiciers, Yudat, cùng với các nhóm mang tính biểu tượng như Criminalz Crew, Wanted Posse, và Paradox-Sal – mỗi nhóm đại diện cho những khía cạnh khác nhau của bản sắc vũ đạo Pháp.

1. LDDLM (Los Diablos De La Muerte)

Sáng lập bởi Jean-Michel Cruel (Diablo) và Cédric Jorge Borges (Stalamuerte), LDDLM đại diện cho đỉnh cao của hip-hop freestyle hiện đại và kỹ năng battle. Phong cách của LDDLM được đặc trưng bởi bộ footwork sắc, sự nhanh nhẹn, và mức độ đồng bộ âm nhạc đáng kinh ngạc.

Nhóm này kết nạp thành viên mới theo những cách không công khai mà anh em mình mới chỉ giải thích là “thấy hợp tinh thần của nhóm thì mời vào”.

Ở Việt Nam có anh Snoop Gee (Bùi Quang Huy) của nhóm La Difference trong Sài Gòn hiện cũng đang là thành viên của LDDLM.

2. Justiciers

Đại diện cho đội quân tiên phong của thế hệ mới của Pháp, nhóm Justiciers với các thành viên như Rubix, Kuty, Nelson, Edwin… là những người cầm cờ hiện tại. Họ được biết đến với một phong cách phân cực, mang tính đối đầu, thường thu hút sự tranh luận dữ dội liên quan đến sự chuyển đổi từ thẩm mỹ của các “OG” (thế hệ ban đầu) sang phong cách “new-school” của thế hệ mới.

3. Yudat

Một từ viết tắt của Y A Un Début À Tout (Mọi thứ đều có sự khởi đầu), Yudat là một tập thể mang tính lịch sử được thành lập vào năm 2003 tại Villiers-sur-Marne ở vùng ngoại ô Paris. Nổi bật với các vũ công xuất chúng như Junior, Jimmy, Nickel… nhóm được ca ngợi vì sự đa dạng phong cách to lớn, pha trộn mượt mà giữa hip-hop, house và electro.

Nickel Yudat cũng là founder của BTM – Beyond The Moves, một thương hiệu về giáo dục nhảy freestyle và các sự kiện cho cộng đồng nhảy múa.

4. Les Twins và Criminalz Crew

Bất kỳ phân tích nào về street dance Pháp sẽ không hoàn chỉnh nếu thiếu việc xem xét Laurent và Larry Nicolas Bourgeois, được biết đến trên toàn cầu với tên gọi Les Twins. Sinh năm 1988 và lớn lên ở vùng banlieue nổi tiếng khắc nghiệt Sarcelles, hai anh em sinh đôi hoàn toàn tự học, tiếp thu các nguồn cảm hứng trải dài từ Michael Jackson đến Lý Tiểu Long. Năm 2005, họ thành lập Criminalz Crew, một tập thể đáng gờm đã dành nhiều năm cày ải trong các trận battle ngầm và các buổi biểu diễn đường phố.

Les Twins cũng là vũ công chính cho Beyoncé trong nhiều chuyến lưu diễn vòng quanh thế giới, chiến thắng trong chương trình truyền hình Mỹ World of Dance vào năm 2017, và lấn sân thành công sang lĩnh vực thời trang cao cấp, làm người mẫu cho Jean Paul Gaultier, YSL, Chanel và Givenchy, đồng thời thành lập thương hiệu riêng của họ, Eleven Paris.

Kết

Tóm lại, mình nghĩ rằng tính thẩm mỹ này có thể được giải mã thành 04 trụ cột chính của sự tổng hoà văn hoá:

1. Lịch sử từ gốc những nhóm người yếu thế
2. Tài trợ cho nghệ thuật của nhà nước Pháp
3. Tư duy mở và các cơ hội giao thoa phong cách
4. Văn hoá battle và chú trọng tính cá nhân cao

Sự xuất sắc của các vũ công street dance Pháp không phải là hiện tượng ngẫu nhiên. Chúng là sản phẩm của một nghịch lý lịch sử độc đáo: một nhóm dân cư nhập cư bị gạt ra ngoài lề xã hội một cách khốc liệt đã cố gắng khai thác sự tức giận và đòi hỏi sự công nhận, trong khi đồng thời đảm bảo được sự hậu thuẫn về tài chính và cơ sở hạ tầng của một trong những quốc gia phúc lợi văn hóa mạnh nhất thế giới.

Các nhóm nhảy như LDDLM, Justiciers, Yudat, Criminalz và Paradox-Sal thống trị sân khấu toàn cầu vì họ là hiện thân của khái niệm tính hợp pháp kép. Họ mang theo sự hung hãn từ trong ruột gan, không nao núng sinh ra trong những vùng ngoại ô bê tông của Paris, Marseille, và Lyon, nhưng họ lại sở hữu sức chịu đựng, nhận thức không gian, và sự hoàn hảo về kỹ thuật được rèn giũa trong các nhà hát được trợ cấp và các trung tâm biên đạo quốc gia.

Màu sắc đặc biệt của hip-hop Pháp mà cộng đồng quốc tế quan sát thấy, suy cho cùng, chính là âm thanh của những rào cản cấu trúc bị phá vỡ thông qua chuyển động – một chiến thắng văn hóa sâu sắc nơi đường phố đã thành công trong việc buộc các thể chế nghệ thuật cao nhất phải chuyển động theo nhịp điệu của nó.

Tài liệu tham khảo

Trong quá trình hoàn thành bài nghiên cứu (bài blog) này, Tiểu Phương cảm thấy mình như đã học một khoá tiếng Pháp cấp tốc. Hãy vỗ tay cho cô ấy 👏

Dưới đây là những nguồn liên quan mình đã tham khảo. Bạn đọc quan tâm có thể tìm hiểu thêm:

1. Roberta Shapiro, “La Danse Hip-Hop as Paradox: Artification and Sportification” https://www.hiphopdancealmanac.com/ink-cypher-la-danse-hiphop-as-paradox
2. McCarren, Felicia (30 May 2013). French Moves: The Cultural Politics of Le Hip Hop. Oxford University Press. ISBN 9780199939978.
3. Meghelli, Samir (2012). Between New York and Paris: Hip Hop and the Transnational Politics of Race, Culture, and Citizenship. Ph.D. Dissertation, Columbia University. pp. 54–108.
4. TV5MONDE, Kader Attou : hommage au hip hop https://www.youtube.com/watch?v=De7GEIl_nYo
5. PRÉLUDE OUT — Kader Attou, compagnie Accrorap https://youtu.be/S_qDN3h-94U
6. ZÉPHYR – Compagnie Käfig, Mourad Merzouki https://www.youtube.com/watch?v=AaEVIqq7gd4
7. The Capsule, Laura Nala: Originality Is Dying & Battles Should Chop You https://www.youtube.com/watch?v=jQl1-b0iQrM
8. Les Indes Galantes – Danse du Grand Calumet de la Paix https://www.youtube.com/watch?v=TfQJZ76WR0U
9. World of Dance, Les Twins | FRONTROW | World of Dance 2014 https://www.youtube.com/watch?v=3GNG12g2bKw
10. HuckMag, Peter Yeung, “The radical history of Parisb-boy culture is under threat” https://www.huckmag.com/article/the-radical-history-of-paris-b-boy-culture-is-under-threat
11. Roberta Shapiro, Isabelle Kauffmann, Felicia McCarren “La danse hip-hop APPRENTISSAGE, TRANSMISSION, SOCIALISATION: La transfiguration du hip-hop. Élaboration artistique d’une expression populaire”. Rapport pour la Mission du patrimoine ethnologique Ministère de la Culture et de la Communication Laboratoire architecture, usage, altérité (LAUA) Octobre 2002. Available: https://www.berose.fr/IMG/pdf/la_danse_hip-hop.pdf
12. Ismer, Sven & Kronast, Stefanie. (2005). Chronic failure at school as a source of shame — Hip hop culture as a space for adolescents to cope with discrimination. https://www.researchgate.net/publication/251711133_Chronic_failure_at_school_as_a_source_of_shame_-_Hip_hop_culture_as_a_space_for_adolescents_to_cope_with_discrimination
13. “The “French touch”: le hip-hop au filtre de l’universalisme républicain”, Anthropologie et sociétés, (The French touch: hip-hop at the filter of republican universalism, Anthropology and Societies) V. Milliot, 2006, vol. 30, n°2, p. 175-197. http://www.erudit.org/revue/as/2006/v30/n2/014119ar.pdf
14. From Street to Stage: Hip-hop, the History of an Artification
    through the Example of Farid BerkiBy Omar Fertat
    Arab Stages, Volume 7 (Fall, 2017)
    ©2017 by Martin E. Segal Theatre Center Publications https://arabstages.commons.gc.cuny.edu/2017/10/from-street-to-stage-hip-hop-the-history-of-an-artification-through-the-example-of-farid-berki/
15. Horvath, Christina. Conflicting Concepts of Fairness: Police and Justice in French Banlieue Narratives. https://www.academia.edu/35812193/Conflicting_Concepts_of_Fairness_Police_and_Justice_in_French_Banlieue_Narratives
16. Horvath, Christina. (2018). Riots or revolts? The legacy of the 2005 uprising in French banlieue narratives. Modern & Contemporary France. 26. 193-206. 10.1080/09639489.2018.1440197. https://www.researchgate.net/publication/323624342_Riots_or_revolts_The_legacy_of_the_2005_uprising_in_French_banlieue_narratives
17. Tegaroom, “The Elegance and Legacy of French Male Dance Artistry” https://www.tegaroom.com/2026/08/the-elegance-and-legacy-of-french-male.html
18. Shapiro, Roberta. (2010). The Aesthetics of Institutionalization: Breakdancing in France. The Journal of Arts Management, Law, and Society. 33. 316-335. 10.3200/JAML.33.4.316-335. https://www.researchgate.net/publication/254344011_The_Aesthetics_of_Institutionalization_Breakdancing_in_France.
19. *Roberta Shapiro & Nathalie Heinich, “*When is Artification?” http://hdl.handle.net/2027/spo.7523862.spec.409
20. Accrorap, Kader Attou https://www.accrorap.com/en/kader-attou/
21. Käfig, Mourad Merzouki https://kafig.com/Mourad-Merzouki-1975921?lang=fr
22. Opéra national de Paris, Bintou Dembélé https://www.operadeparis.fr/artistes/bintou-dembele
23. Bintou Dembélé, Les Indes Galantes https://bintoudembele.com/les-indes-galantes-opera-ballet/