Hồi nhỏ, tôi có thể dán mắt vào máy tính bảng cả ngày để chơi game. Giờ thì tôi không chơi game nữa. Tôi nhận ra cái tính hiếu thắng khiến tôi tốn quá nhiều thời gian cho nó (và khiến tôi đeo cặp kính với hai cái đít chai dày cộp). Tuy nhiên, những trải nghiệm mà việc chơi điện tử đã cho tôi, giờ nghĩ lại cũng thấy hay, cũng có nhiều nét giống cuộc đời.
Tựa game yêu thích của tôi hồi ấy là Angry Bird. Tôi chỉ chơi duy nhất phiên bản cổ điển đầu tiên. Giao diện trông như thế này:
Cốt truyện đơn giản là mấy con chim thấy mình bị lấy mất trứng trong ổ, và truy tìm ra thủ phạm là mấy con lợn xanh. Giờ thì bầy chim lên kế hoạch tấn công các hang ổ pháo đài của lợn để tiêu diệt lợn 🙂
Để chiến thắng một ván game này, bạn cần bắn và tiêu diệt được hết lợn xanh với lượng chim được cho sẵn có của mình. Nếu chim đã dùng hết mà vẫn còn lợn, mấy con lợn còn sống sẽ cười khẩy vào mặt bạn và bạn thua ván đó. Còn nếu vẫn còn chim mà đã hết lợn, thì số chim còn sống sẽ được tính thành điểm để cộng vào tổng điểm, và bạn đi tiếp sang ván tiếp theo.
Cái game này hay ở chỗ là sẽ có nhiều loài chim khác nhau với các chức năng khác nhau, con thì bay nhanh, con bay xa, con thì nổ, con thì phân thân… Mỗi ván game các pháo đài mà lợn dựng lên cũng khác nhau, độ khó tăng dần, có những cái phải có góc ngắm và chiến thuật tốt thì mới thắng được.
Cây gỗ và dây nịt dùng để bắn chim đi.
Hôm nọ người chị họ nói chuyện với mẹ tôi, biết tôi sắp bay sang Thái Lan thi đấu nhảy hiphop, bà chị bảo “Phương bay như chim ấy nhỉ”, tự dưng tôi lại có một liên tưởng đến mình chơi game bắn chim hồi nhỏ.
Bay cao, bay xa, đến được đâu, phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Nếu như xét đến một người trẻ, muốn tung hoành ngang dọc chinh phục thế giới (như tôi chẳng hạn!), việc “thắng game” phụ thuộc vào ba yếu tố chính:
Mục tiêu của bạn = Pháo đài địch: Mục tiêu của bạn càng lớn, càng phức tạp thì cũng giống như một pháo đài ở xa hơn, kiên cố hơn trong một ván game khó.
Bệ phóng của bạn = Kẹp gỗ dây nịt: Dây có kéo căng được không, kéo căng đến đâu quyết định nhiều việc bạn có điểm khởi đầu vươn xa và bay nhanh tới đâu. Nếu như bạn có thể đổi kẹp gỗ với một bệ đại bác hay tên lửa thì chắc chắn là cái đà đẩy bạn đi sẽ tốt hơn rất nhiều.
Sức mạnh và tiềm năng nội tại của chính bạn = Bản thân con chim: Mỗi con chim sau khi được bắn đi ban đầu sẽ phát huy tính năng đặc biệt của chúng khi bạn chạm thêm lần nữa vào màn hình – có con chim đẻ trứng, có con tăng tốc, có con phân thân, có con phát nổ… Mỗi con người cũng khác nhau, có tài năng và tính cách, bộ năng lực khác nhau, nên phải (1) được phát huy, và (2) phát huy đúng thời điểm. Nếu tư chất không được phát huy, sẽ giống như bạn quên không bấm lần nữa vào màn hình, con chim sẽ rơi chỉ vào đúng cái định tuyến ban đầu mà bệ bắn chim phóng nó đi. Nếu phát huy sai thời điểm, giống như việc bạn bấm kích hoạt tuyệt chiêu quá sớm hay quá muộn, có thể sẽ phí phạm mà không đạt được mục đích.
Hai yếu tố sau quyết định trên làm nên một thứ mà tôi nghĩ giống với khái niệm lợi thế (advantage).
Làm sao để nhận diện và khai thác lợi thế của bản thân để nhắm đến những mục tiêu? Trong bài viết này, tôi sẽ chia sẻ những bài học và chỉ dẫn hành động rút ra được từ cuốn “The Unfair Advantage” (tựa Việt: The Unfair Advantage: How You Already Have What It Takes to Succeed) của hai tác giả Ash Ali và Hasan Kubba. Cuốn sách này đã đạt giải thưởng Sách Kinh tế hay nhất năm 2021 của Vương quốc Anh.
“Life isn’t fair.
Life is too random and arbitrary to balance out and give everyone an equal share. We don’t all have the same opportunities. We don’t all get what’s coming to us. That’s why we have to make sure we are compassionate to others and ourselves if life doesn’t always turn out quite as well as we’d hoped.”
Sách có ba phần chính, Phần 1 – Hiểu về sự bất công bằng, Phần 2 – Nhận diện những lợi thế, và Phần 3 – Cẩm nang dành cho người khởi nghiệp. Trong phạm vi bài viết này, tôi sẽ tập trung khai thác phần 2, phần mà tôi cho là cốt lõi của cuốn sách.
Hai tác giả giới thiệu về The MILES Framework, viết tắt của 5 chữ cái tương ứng với 5 khía cạnh mà một con người có thể có:
Intelligence & Insight (Trí thông minh và mức độ thấu hiểu/ nhận thức)
Location & Luck (Vị thế và may mắn)
Education & Expertise (Học vấn và chuyên môn)
Status (Địa vị)
Nghe từ cái tên chắc các bạn cũng đã hình dung ra kha khá rồi. Giải thích đơn giản các khía cạnh có thể hiểu nôm na như sau:
Tiền bạc là nguồn vốn bạn đang có hoặc có thể huy động một cách dễ dàng.
Trí tuệ và sự nhạy bén bao gồm kiến thức học thuật, trí tuệ xã hội và cảm xúc, cũng như khả năng sáng tạo.
Vị thế và vận may liên quan đến việc xuất hiện đúng nơi, đúng thời điểm.
Học vấn và chuyên môn bao gồm cả quá trình đào tạo chính quy lẫn việc tự học, giúp bạn có được kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực tế.
Địa vị là vị thế của bạn trong xã hội, bao gồm các mối quan hệ và mạng lưới kết nối. Đó chính là “thương hiệu cá nhân” – hay cách người khác nhìn nhận về bạn. Khái niệm này còn bao gồm cả vị thế nội tại, tức là sự tự tin và lòng tự trọng của chính bạn.
Và tất cả 5 yếu tố này là cột nhà được xây trên một nền móng của điều cuối cùng – Mindset (Lối tư duy). Đây là yếu tố mà bản thân ta có thể kiểm soát được nhiều nhất và cũng là thứ tạo ra đòn bẩy lớn nhất.
Khi nghe đến lợi thế, chúng ta thường nghĩ đến những người sinh ra trong những gia đình giàu có. Thứ chúng ta nghĩ đến đầu tiên là yếu tố Tiền bạc – nhưng đó không phải là yếu tố duy nhất. Hai tác giả giải thích rằng họ nghiên cứu vất vả đến thế cũng chính vì muốn đánh bay đi việc lấy cái cớ “thiếu tiền”.
Mindset (Tư duy)
“Mind over matter, but matter still matters.”
Bạn có tin vào việc “manifest”?
Quan điểm của tôi với trào lưu này là 50-50. Giống với hai tác giả, tôi cho rằng việc đặt hy vọng vào những mục tiêu và ước mơ rất quan trọng; nhưng không phải cứ cái gì ta nuôi “một niềm tin mãnh liệt” thì đều thành sự thật hết. Nếu vậy thì đã không phải đi làm, lao động vất vả, bỏ thời gian, và nhiều lúc vỡ mộng vì cái mình muốn đến thì to lớn mà cái mình đạt đến được mới chỉ như muối bỏ bể.
Reality-growth mindset: Khả năng chấp nhận 2 niềm tin đối nghịch cùng lúc (1) Giới hạn của hiện thực của bạn, và (2) Tin tưởng rằng mọi điều là có thể. Tin tưởng rằng quả đúng là có những giới hạn, nhưng những giới hạn ấy lại không “cứng ngắc” như nhiều người vẫn nghĩ.
Niềm tin này hay ở chỗ nó có chỗ cho cả thực tế và vọng tưởng: Đầu ta ở trên trời và chân ta chạm đất, chứ không phải chỉ có một trong hai.
Bốn chủ chốt của một tư duy thực tế-phát triển tốt: (1) Tầm nhìn, (2) Resourcefulness (tự tin bản thân luôn có thể làm lại), (3) Luôn phát triển và học tập suốt đời; (4) Grit và preseverance (Sự kiên trì và bền bỉ).
To-do:
Find your ‘why’: Tìm hiểu tại sao bạn lại muốn đạt đến mục tiêu của mình? Tại sao lại có mục tiêu đó từ ban đầu?
Làm bài test Big 5 để hiểu về tính cách của bản thân
Hiểu về fixed mindset & growth mindset, tạo lập các thói quen để thay đổi tư duy
Người giàu sở hữu tài sản, thứ giúp họ tạo ra thêm tiền chỉ bởi vì nó có ở đó. Do đó, việc để kiếm được nhiều tiền hơn dễ dàng hơn với họ so với người chưa sở hữu tài sản.
Tiền cho bạn runway – thời gian bạn có cho tới khi dự án/doanh nghiệp của bạn hết tiền và phá sản. Có những dự án đòi hỏi một thời gian “đốt tiền” ban đầu rất dài khi mọi đồng vốn bỏ ra không kỳ vọng thu lại được. Việc chịu được điều ấy là việc bạn có bao nhiêu, hay huy động được bao nhiêu.
Có “ngân hàng bố mẹ” là bạn đã có lợi thế hơn so với rất nhiều người.
Đây là lý do đa phần các rich kids (con nhà giàu) trở thành chủ startup. Đơn giản là họ có một chiếc nệm êm ái của sự đảm bảo. Khi thất bại, vỡ nợ, phá sản, họ vẫn có thể chấp nhận rủi ro đó – vẫn có nhà để về và không phải lo lắng về bữa ăn tiếp theo.
Nghịch đảo:
Nếu sinh ra với thìa vàng trong miệng, bạn sẽ khó tìm thấy động lực và sự “đói khát” để đi kiếm tiền và tìm kiếm thành công.
Kể cả bạn có làm một startup, khả năng cao là bạn sẽ tìm cách giải quyết các vấn đề bằng cách ném thêm tiền vào chúng, thay vì đổi mới và sáng tạo.
To-do:
Thông thường thì ta sẽ đơn giản biết mình có tiền hay không. Nên cũng không phải phân tích gì phức tạp.
Còn nếu bạn chưa chắc, có thể mở tài khoản ra và xem.
Nếu bạn muốn biết mình có đủ tiền để làm được điều mình muốn chưa, hãy xem xét kỹ hơn. Ví dụ, với việc làm startup, bạn cần tiền đủ để tối thiểu chi trả cho 6-18 tháng runway.
Điều tiên quyết cần nghĩ tới khi bạn không có tiền, ấy là làm sao để kiếm được khách trả tiền càng sớm càng tốt. Thường sẽ là những dự án không đòi hỏi vốn lớn và thu hồi nhanh hơn so với những startup tỉ đô.
Ngoại lệ: Nếu bạn có khả năng và uy tín đủ mạnh để gọi vốn từ chỉ ý tưởng của mình.
Những các khác để tăng thu nhập:
Cắt giảm chi tiêu
Học marketing và sales
Gọi vốn
Học lập trình (Riêng cái này tôi thấy ở thời điểm này thì chỉ còn phù hợp một phần. Bạn chỉ cần học hiểu những khái niệm lập trình cơ bản, còn lại hãy tập trung tận dụng AI.)
Freelance
Nếu bạn đang ở trong thiếu thốn và đói nghèo nghiêm trọng, hãy quên mấy ý trên đi. Ưu tiên đầu tiên và duy nhất là đạt được nhu cầu sống cơ bản. (Nếu bạn đang đọc bài này thì khả năng cao là bạn không ở trong tình trạng ấy.)
Trí tuệ không đơn thuần là chỉ bao gồm trí thông minh. Thường thì chúng ta sẽ nghĩ đến chỉ số IQ đầu tiên.
Quả thật, trung bình những người có IQ cao thường sẽ đạt đến thành công mà chúng ta thường nghĩ đến như thành tích học thuật và kinh tế tốt. Thường thì họ cũng sẽ sở hữu sức khoẻ tốt và một vòng đời dài hơn.
Tuy nhiên đề tài về IQ vẫn còn có nhiều tranh cãi vì không ai thống nhất được định nghĩa “thông minh” là gì.
Bên cạnh IQ, hai tác giả có đề cập về book smarts (thông minh sách vở), street smarts (thông minh đường phố, aka. thông minh cảm xúc và thông minh xã hội), creative intelligence (thông minh sáng tạo)
Book smarts: Đúng với nghĩa “thông minh sách vở”, đây là vốn trí tuệ mà bạn có được từ việc học lý thuyết, ví dụ như đọc sách hay đi học chính quy. Bạn có khả năng hấp thụ được một lượng lớn thông tin, thích học, gần giống như một đứa “nerd”.
Street smarts and people skills: Đây là những gì ta học được ngoài phố, thông qua làm việc, tiếp xúc với mọi người và va chạm trong nhiều tình huống, hoàn cảnh khác nhau. Phần lớn của trí thông minh này là kỹ năng đối nhân xử thế, bao gồm 3 cấu phần: (1) Trí thông minh xã hội và cảm xúc; (2) Common sense (Hiểu biết thường thức); (3) Bullsh*t detection (Sự cảnh giác và lõi đời).
Creative intelligence: Sự sáng tạo là việc ta rèn luyện trí óc của mình để kết nối những điều tưởng chừng như không liên quan gì đến nhau.
Nghịch đảo:
Khi quá thông minh, bạn thường cố gắng tự mình làm hết thay vì nhờ đến người khác, thấy những người khác không thể làm được đến mức mình muốn.
Do đó, thường bạn sẽ là kẻ “chơi solo” thay vì teamwork nhiều, rủi ro thiếu kỹ năng hợp tác với những người khác, không tìm kiếm những góc nhìn hay insight khác so với những gì bản thân biết.
Những bộ não to lớn có khả năng phân tích toàn bộ mọi rắc rối, rủi ro, trở ngại – điều sẽ khiến những kẻ thông minh chùn bước trước khi có ý định thực thi bất kỳ điều gì.
To-do:
Nếu bạn có loại trí thông minh này, thường bạn sẽ biết khi người khác khen bạn thông minh, học giỏi, hoặc cái gì đó đại loại vậy. Bạn yêu thích việc học và tìm tòi rất sâu.
Không nhất thiết điều này chỉ giới hạn trong trường học, và cũng đừng nản khi ngày bé bạn không phải đứa học giỏi – nhiều người sau này khi được tự do tìm hiểu thứ họ thích và thực sự cần mới bắt đầu phát huy loại trí thông minh này.
Nếu bạn muốn tăng trí thông minh sách vở, hãy tạo cho mình thói quen đọc nhiều sách hơn, tiêu thụ những thông tin chất lượng với hàm lượng kiến thức cao.
Phát triển trí thông minh đường phố thông qua việc đưa mình ra thế giới để tiếp xúc va chạm, tích luỹ kinh nghiệm, và kiếm cho mình những mentor. Tuy nhiên, cái lõi của việc này đến phần lớn từ việc hiểu mình, hiểu cảm xúc và suy nghĩ của bạn thân, hiểu tâm lý con người nói chung.
Để rèn luyện sức sáng tạo, chìa khoá là hãy kiên nhẫn ở lại với vấn đề lâu hơn. Hiểu vấn đề của bạn sâu, thật sâu, trước khi nhảy sang với giải pháp.
Nếu muốn thâm nhập vào ngành công nghiệp nào, tốt nhất là hãy đi làm để có được sự thấu hiểu và kinh nghiệm thông qua làm việc. Điều ấy sẽ giúp bạn tìm ra pain points (nỗi đau của khách hàng) và sự thiếu hiệu quả trong các quy trình, từ đó đưa ra một giải pháp hay quy trình tốt hơn.
Vị trí sẽ mang đến cho bạn khả năng tiếp cận vốn, nguồn nhân tài chất lượng cao, cơ hội gặp gỡ và tiếp xúc với nhiều cơ hội. Nó cũng mang trong đó ảnh hưởng riêng, là “danh tiếng” giúp bạn ra tín hiệu (signalling), đặc biệt với các thành phố lớn.
Vị trí không chỉ giới hạn ở địa lý. Nó còn là vị trí của bạn trên Internet. Bạn có đứng ở kết quả tìm kiếm đầu tiên trên Google? Mạng xã hội của bạn có được tìm thấy, reach đến nhiều người không?
Vị trí cũng ảnh hưởng đến tinh thần và những gì bạn quan tâm, hay nói đúng hơn, nó chính là môi trường sống của bạn. Môi trường sẽ ảnh hưởng đến việc bạn gặp ai, nhìn thấy gì, nói gì, làm gì.
Mọi thứ có xu hướng co cụm lại thành các tụ điểm. Ví dụ như Hollywood và Bollywood cho ngành film, Savile Row cho những bộ suits may đo chất lượng, Wall Street và the City of London cho nhóm ngân hàng và tài chính, Fleet Street cho ngành media, Harley Street dành cho các bác sĩ tư nhân và những nhà tư vấn hàng đầu, Silicon Valley và London Tech City cho các công ty công nghệ, Sand Hill Road cho những nhà đầu tư mạo hiểm…
Với trường hợp của Silicon Valley, lý do cho sự phát triển là một vòng tích cực khép kín giữa vốn, nhân lực, và một hiệu ứng mang tên “knowledge spillover”: Knowledge spillover is basically how information, knowledge and insights spread informally between different firms, merely because they are near one another. This could happen through simple things such as friendships, roommates and employees moving from one company to another and then sharing technical and business insights and innovations from their previous company.One of the most significant things we noticed when we visited Silicon Valley was that they think BIG. They are more confident and more ambitious than virtually anywhere else in the world when it comes to startups.
Cách bạn nghĩ ảnh hưởng đến vận may của bạn. Nếu như bạn nghĩ mình là người may mắn, bạn sẽ có khả năng gặp may cao hơn.
Mấu chốt là tìm cách để xuất hiện ở đúng nơi, vào đúng thời điểm. Hay tìm cách làm sao để gia tăng khả năng điều trên đây có thể xảy ra.
Nghịch đảo:
Một vị trí địa lý tốt có thể sẽ tốn khá nhiều tiền (bạn xem, giá nhà ở thành phố đã đắt đến mức nào?)
Do đó, ở một vị trí khiêm tốn hơn sẽ giúp bạn tiết kiệm tiền và duy trì dự án với chi phí ban đầu thấp hơn.
Ngay cả khi bạn ở một hub tuyệt vời như Silicon Valley, vẫn sẽ có những bất lợi. Nhân tài ở đó cũng sẽ có giá cao hơn, và thường thì sự cạnh tranh cũng khốc liệt hơn. Những thứ “ngon” sẽ bị những “cá mập” giành giật!
Khi may mắn và thành công đến quá sớm, đó có thể là một lời nguyền rủa, đặc biệt khi bạn chưa đủ độ “chín” và trưởng thành để có được một cái mặt dày biết chấp nhận thất bại, sự khiêm tốn đón nhận phản hồi; dễ “ảo tưởng sức mạnh”, nghĩ rằng mình thành công tất cả là do mình rất giỏi. Hoặc sau thành công đó, bạn không thể nào tái tạo hay làm ra thêm được một điều gì khác có sức nặng tương tự.
To-do:
Hãy tìm kiếm môi trường phù hợp, nơi nuôi dưỡng và cổ vũ cho những điều mà bạn muốn hướng đến. Vây quanh bản thân bởi những người phù hợp. Ví dụ, nếu bạn muốn sống khoẻ mạnh hơn, hãy tìm cho mình những người cũng yêu thích tập luyện thể thao.
Nếu như nơi ở hiện tại của bạn chưa cho bạn những cơ hội mà bạn muốn có, hãy tìm cách để di chuyển tới nơi khác có điều ấy.
Kiểm tra và điều chỉnh lại môi trường sống của bạn. Thiết kế lại nếu chưa phù hợp, từ những gì bạn quan tâm và theo dõi trên mạng xã hội, nhóm bạn bè, cộng đồng bạn đang tham gia,…
Đọc cuốn “The Luck Factor” của Richard Wiseman để biết cách gia tăng vận may của bạn. Tóm gọn lại đây có mấy ý:
Đưa mình vào trạng thái luôn luôn tìm kiếm cơ hội
Tin tưởng vào trực giác khi bạn đã có ít nhiều kinh nghiệm
Kỳ vọng bản thân mình sẽ may mắn
Biến vận rủi thành vận may
Do more things. Meet more people. Go to more events. Blog about your startup. Produce things and publish them. Get feedback. Put more stuff out into the world.
This is a very powerful way of increasing your luck, because it’s like trying to roll a double six on a pair of dice, and you can roll as many times as you like. Obviously, you’d just keep rolling the dice until you got a double six. That’s increasing your chances, because nobody is counting your number of attempts in life.
Education doesn’t stop when you get out of school. In fact, it doesn’t start when you get into school. Life is learning, from the moment you arrive.
Giáo dục rất quan trọng. Cái đó thì chúng ta ai cũng biết. Tuy nhiên, thứ không quan trọng lắm, đó là cách mà ta có được sự giáo dục đó. Có hai loại, giáo dục chính quy, khi ta đi học ở trường học, đại học… và giáo dục không chính quy, là khi ta tự học.
Số lượng các nhà khởi nghiệp đi học trường tư rất cao, như Bill Gates (Microsoft), Mark Zuckerberg (Facebook), Elon Musk (Tesla and SpaceX), Jack Dorsey (Twitter and Square), James Dyson (Dyson), Reed Hastings (Netflix), Reid Hoffman (Paypal and LinkedIn), Tony Hseih (Zappos), Kevin Plank (Under Armour), Evan Spiegel (Snapchat), Kevin Systrom (Instagram), Jimmy Wales (Wikipedia), Nicholas Woodman (GoPro)…
Số lượng các sinh viên của các trường đại học top đầu cũng đa phần là những học sinh xuất thân từ các cơ sở giáo dục tư (private-school), gia đình có điều kiện.
Trường top, trường tư, lúc nào cũng vừa đắt và khó để vào, và có lý do cho điều ấy. Có 3 lợi ích chính mà một nền giáo dục tốt có thể cho bạn:
Knowledge (Kiến thức). Cái cơ bản nhất của việc đi học, là bạn sẽ có được kiến thức. Thầy cô cho ta những công cụ cơ bản để tham gia vào với thế giới, như học đọc viết, làm toán, những kiến thức thường thức; và sâu hơn thế nữa trong các lĩnh vực khác nhau.
Network (Mạng lưới mối quan hệ). Nếu bạn vào một trường vừa danh tiếng vừa khó vào, khả năng cao là bạn cũng sẽ gặp những người giống mình, vừa thông minh, vừa có những điều kiện, vừa tham vọng. Đây cũng là nguồn của những cơ hội sau này. Các đại học tốt còn có các câu lạc bộ khởi nghiệp, sáng tạo, nguồn mentor và nhà đầu tư dồi dào.
Signalling (Tín hiệu). Đây chính là phần “thương hiệu” mà trường học mang lại. Chỉ cần nghe danh trường top, người ta đã ngay lập tức nghĩ rằng bạn có sự uy tín nhất định, chăm chỉ, thông minh, đầy tài năng.
There’s a reason why startup hubs develop around university campuses.
Their unfair advantage is having that knowledge and often being in a strong academic institution that supports and nurtures the startups.
You can tell someone is freakishly intelligent when simply reading their list of unbelievable accomplishments wears you out. Incredible statistical outliers exist in this world.
Chuyên môn có được từ việc bạn vừa học vừa làm. Bắt đầu với việc biết một lượng lý thuyết vừa đủ, rồi sau đó phần lớn việc học thật sự có được từ việc ta cứ làm, nhận phản hồi, cải thiện và lặp lại. Đó là cách trở thành một chuyên gia.
When we meet people in their early twenties, we always advise them not to pick the job that necessarily pays the most, but the one where they can learn the most.
By learning a lot, you get expertise in a specific industry, you acquire specific skills that can be developed further, and you often get some really valuable insights, insights that could turn into startup ideas.
Education can give you the theory and deep knowledge, but the drive to use what you’ve learned in real-world practical scenarios and being consistent in your learning is vital to becoming a real expert.
To-do:
Suy nghĩ xem bạn có đang cảm thấy hài lòng với mức độ giáo dục hiện có của bản thân không.
Không bao giờ là quá muộn để học thêm, có thêm kỹ năng. Việc học thêm có cần hay không, điều ấy chỉ có bạn mới biết, và bạn phải xét trường hợp cụ thể của mình để xem việc nào là khả thi. Có nên học lên Thạc sĩ hay PhD?
Nếu như bạn cảm thấy mình chưa có chuyên môn trong thứ gì, hãy tìm kiếm giáo dục cho mình thông qua:
Địa vị chính là thương hiệu cá nhân của bạn. Đó là cách những người khác nhìn bạn. Bạn đứng ở đâu trong xã hội, ngoại hình, giới tính, tuổi tác, cách ăn mặc, cách đứng ngồi, cách nói chuyện; uy tín mà người ngoài gắn bên cạnh cái tên của bạn.
High-status people turn heads. People want to meet them. People want to be associated with them. People want to spend time with them.
We associate Status with popularity or celebrity. While in school, status was all about being cool. In adulthood, it’s often more about symbols of success, signs of being well educated, and prestigious job titles and occupations. It’s about your networks and the way you’re seen. Sociologists define it as being about your perceived social value relative to others – in other words, what you can bring to the table.
Hai tác giả chia địa vị ra làm hai loại, địa vị bên ngoài và địa vị bên trong.
Địa vị bên ngoài là những thứ như chức danh, học hàm học vị, đồ dùng bạn có, quyền lực, chất giọng, giới tính, màu da, chiều cao, tầng lớp xã hội, sự nổi tiếng, có bạn bè quyền thế, vv.
Có nhiều định kiến về cách chúng ta nhìn địa vị này. Thường những thứ gì dễ trưng ra, dễ thấy, dễ thể hiện thì được đánh giá cao hơn.
Ngược lại, công lao của những người chăm sóc gia đình, thường là những người phụ nữ, lại không được tính là địa vị cao, mặc dù giá trị tạo ra là rất lớn.
Hãy nhớ, địa vị là cách người khác NHÌN NHẬN (perceived) về khả năng mang lại giá trị của bạn. Đó có thể là trí thông minh, tài tấu hài, khiến cho người khác cảm thấy vui vẻ, giải quyết vấn đề, trông ngầu, bắt trend, truyền cảm hứng… Tuỳ trường hợp mà chúng ta có những vị thế khác nhau.
Nhà xã hội học Pierre Bourdieu giải thích địa vị mà một con người có được cấu thành từ 3 loại vốn: vốn kinh tế, vốn văn hoá và vốn xã hội.
Loại vốn đầu tiên chính là yếu tố tiền bạc chúng ta đã đề cập ở trên.
Vốn văn hoá gắn liền với tầng lớp xã hội. Nó phản chiếu thông qua giọng nói, bằng cấp, thị hiếu, sở thích, các hoạt động giải trí của bạn, cung cách nói chuyện, ứng xử, dáng đi đứng…
Vốn xã hội là mạng lưới quan hệ của bạn, bạn biết ai, ai biết bạn, những người mở cửa cho bạn đến với những cơ hội, cho bạn những kiến thức hay thông tin giá trị, là đồng minh và đối tác tiềm năng.
If you grow up surrounded by adults who are entrepreneurs, then you will assume it’s normal to be an entrepreneur. More than that – you’ll know what an entrepreneur is. This is the sort of intangible unfair advantage that is sometimes hard to see – the privilege of possibility. If you grow up in a home where your parents aren’t entrepreneurs, and don’t know any, it can be a harder career option to imagine.
It’s something that Tristan Walker would have been familiar with, and which changed when he went to boarding school. ‘I got to see how the other half lived,’ Walker says. ‘I went to school with Rockefellers and Fords, I got to understand the power of a last name.’ He learned the power of status, but also the possibilities that existed. More than that, he learned how to behave in that world, expand his networks and use those links. The average class size at this school was just fourteen students. They had amazing state-of-the-art technology, the best teachers and facilities. He describes how the mostly white economically elite environment of his boarding school taught him to ‘weave in and out of different social group types’. ‘It completely changed my life,’ he later said.
There are a lot of unwritten rules and tacit knowledge that is passed on from one generation to the next, which also ties into Status.
Địa vị bên trong chính là lòng tự tôn của bạn, sự tự tin. Đơn giản đó là việc bạn có yêu thích bản thân mình hay không, có đánh giá cao giá trị của chính mình hay không.
Khi bạn chưa có gì nhiều, cuộc sống bấp bênh, bản thân cảm thấy lười biếng, tất nhiên thật khó để yêu bản thân. Ta dễ rơi vào một vòng lặp đi xuống của trì trệ và tự huỷ hoại bản thân. Nhưng người ta không cần phải là một con người hoàn hảo để có thể thành công.
Nghịch đảo:
Bởi vì địa vị gắn liền với cách người khác nhìn chúng ta và ngược lại, nó sẽ bị ảnh hưởng bởi rất nhiều thiên kiến và định kiến.
Do đó, bạn sẽ bị gắn nhãn và đánh giá chỉ đơn giản vì bạn có một màu da, một dân tộc, một giới tính, một độ tuổi, một giọng nói, tôn giáo, cái tên… nào đó.
Nếu như bạn nghe và trông giống như một cậu trai tầng lớp trung-đến-thượng lưu, da trắng, trông nerdy và vừa bỏ học Harvard, bạn sẽ có khả năng cao nhận vốn đầu tư cho ý tưởng kinh doanh của mình.
Tuy nhiên, khi bạn là một kẻ ngoài cuộc, bạn sẽ có những hiểu biết và sự thấu đáo trong những khía cạnh nhất định mà nhóm người nhất định kia không có. Đó là lý do các công ty, tổ chức vẫn đang kêu gọi sự đa dạng trong đội nhóm. Khi bạn có những người khác nhau, bạn sẽ có những góc nhìn và insight mạnh hơn.
Việc thiếu thốn địa vị thực chất lại là điều thúc đẩy bạn muốn tạo nên điều gì đó cho mình.
Có quá nhiều địa vị có thể khiến bạn bị “mù” trước thực tế, hay không hiểu cuộc sống là như thế nào với một người trung bình bình thường. Ta quen với những đặc quyền và may mắn mà mình có được và cho rằng chúng là đương nhiên.
To-do:
Nếu như bạn có một chỉ dấu của địa vị, hãy nhớ tô đậm và nhấn mạnh khi cần thiết.
Tìm cách để xây dựng và gia tăng ba loại vốn cấu thành địa vị.
Xây dựng những thói quen nhỏ để phát triển bản thân. Xác định mục tiêu và giá trị của bạn, và khi đã rõ ràng, bước từng bước nhỏ để tiến đến mục tiêu đó.
Nhớ rằng cho dù bạn không khớp vào cái khuôn của xã hội về một người có địa vị cao, những gì bạn LÀ sẽ đóng góp vào giá trị mà bạn có thể mang đến.
Tìm cách vượt qua imposter syndrome (hội chứng kẻ giả mạo).
Trau dồi sự tự tôn và tự tin của bạn, những thứ này kiểu gì cũng phản chiếu ra ngoài.
Cảm ơn bạn đã đọc đến cuối bài viết này. Bạn đọc quan tâm có thể tìm hiểu thêm về cuốn sách và tác giả tại:
